Токой чарба жана мөмө-жемиш өстүрүү кафедрасы
Токой чарба жана мөмө-жемиш өстүрүү кафедрасынын тарыхы
Токой чарба жана мөмө-жемиш өстүрүү кафедрасы 1999-жылы агрономия факультетинин курамында токой жана ландшафтык курулуш инженерлерин бүтүрүүнүн башталышына байланыштуу түзүлүп, андан кийин факультет «Агрономия жана токой чарба факультети» болуп өзгөртүлөн.
Токой чарба жана мөмө-жемиш өстүрүү кафедрасы адистерди бүтүрүүчү кафедра болуп саналат, ал «Токой чарбасы жана ландшафтык курулуш» багыты боюнча, ал эми 2021-жылдан баштап «Багбанчылык» багыты боюнча бакалавр жана магистрлерди даярдайт. Токой чарбасы, ландшафтык курулуш жана интенсивдүү багбанчылык боюнча адистерди даярдоо үчүн кафедра заманбап видео, компьютердик техникалар, приборлор, жабдуулар менен жабдылып, дарс жана практикалык сабактарга зарыл болгон окуу-методикалык окуу жана окуу-өндүрүштүк базага ээ. Кафедрада университеттин аймагында билим берүү максатында чакан жемиш-токой питомниги (коллекциялык питомник) иштейт. Токой чарба, питомник чарбасы жана интенсивдүү багбанчылык тармагында жогорку квалификациялуу, практикага багытталган адистерди даярдоо максатында 2019-жылдан бери университеттин Окуу-тажрыйба чарбасында 7 гектар аянтка мөмө-жемиш, токой питомниги жана интенсивдүү бак уюштурулуп, анда окуу жана практикалык иштер алып барылууда.
Токой чарба жана мөмө-жемиш өстүрүү кафедрасын биология илимдеринин доктору, улук илимий кызматкер Бикиров Ш.Б., а.ч.и.к. Яковлева Н.В., биология илимдеринин доктору Ашимов К.С., 2010-2019-жылдары Россиянын табигый илимдер академиясынын мүчө-корреспонденти, биология илимдеринин доктору, профессор Содомбеков И.С., 2019-2023-жылдары айыл чарба илимдеринин доктору, профессор Тургунбаев К.Т. башкарышкан. Азыркы учурда кафедранын башчысы болуп доценттин милдетин аткаруучу Иманалиев А.Т. эмгектенип келет.
Учурда кафедрада б.и.д., академик РАЕ, профессор Содомбеков И.С., а.ч.-и. доктору, профессор Тургунбаев К.Т., а.ч.и.к. Яковлева Н.В., Сыдыков А.Б., Phd-доктор Жалилова Г.Т., улуу окутуучулар: Мурзаев Т.Ж., Иманалиев А.Т., Керимкулова Н.Т., Аалиев С.А. ага лаборант Жылдызбекова Ж.Ж. жана коллекциялык питомниктин башчысы Мусурманкулов Ж.Ш. иштеп келишет.
Токой чарба адистерин даярдоодо биология илимдеринин доктору, профессор К.С. Ашымов, доценттер: Ажыбеков К.А., Бикиров Ш.Б., Космынин А.В., Головина Р.Д., Жапаров Э.Б. ошондой эле Будайчиев Д.А., Жалилова Г.Т., Мурзаев Т.Ж., Мамбеталиев У.А., Прохоренко Э.В., Султангазиев О., Бадыров М.Р. жана башкалар өздөрүнүн чоң салымдарын кошушкан.
Кафедра токой чарба, ландшафттык курулуш, питомник жана мөмө-жемиш өсүрүү багыттары боюнча активдүү илим-изилдөө иштерин жүргүзүп келет. Кафедрада жүргүзүлгөн илимий изилдөөлөрдүн материалдарынын негизинде үч кандидаттык диссертация – Тургунбаев К.Т., Чынкожоев Н., Аалиев С.А. жана эки докторлук диссертациялар Ашимов К.С. (2005) жана Тургунбаев К.Т. (2018-ж.) корголгон. Учурда кафедрада күндүзгү жана сырттан окуу бөлүмдөрүндө 3 аспирант билим алууда жана үч кандидаттык диссертация коргоого даярдалган.
Кафедранын илимий жана окуу иштери
Кафедрада негизги багыттар боюнча илим изилдөөчүлөр, аспиранттар жана студенттер илимий иштерин да жүргүзүшөт. Азыркы мезгилде 2 күндүзгү бөлүмдө жана 3 сырттан окуу бөлүмүндө аспиранттар окушат жана 4 илим изилдөөчү ар түрдүү темадагы илимий иштерин жүргүзүп жатышат.
Кафедранын бүтүрүүчүлөрү илимий-изилдөө иштерин Кыргызстанда гана эмес, алыскы чет мамлекеттерде да жүргүзүп жатышат (Австрияда,Германияда, Россияда ж.б. мамлекеттерде)
Кафедра Кыргызстандын, жакынкы жана ыраакы чет мамлекеттердин алдынкы ЖОЖ дору, Кыргыз Улуттук илимдер академиясынын институттары Э. Гареев атындагы Ботаникалык бак, КУИА сынын фитотехнология иновация борбору, Аламүдүн Мамлекеттик сорт-сыноо бөлүмү, токой институту жана Кыргыз Республикасынын айлана чөйрөнү коргоо жана токой чарбасы Мамлекеттик агенттигинин токой аңчылык жайгаштыруу департаменти, «Ыссык-Көл» биосфералык багы сыяктуу өнөктөштөрү менен тыкыр кызматаштыкта болуп турат.
Окуу планы Мамлекеттик билим берүү стандарттарынын талаптарына ылайык иштелип чыккан. Кафедра тарабынан 730100 «токой иши жана ландшафттык курулуш» жана 611000 «багбанчылык» багыттары боюнча мамлекеттик стандарт «бакалавр» жана «магистр» академиялык даражалары кыргыз жана орус тилдеринде иштелип чыккан. Бардык бекитилген окуу дисциплиналары боюнча окуу пландары иштелип чыккан, алардын мазмуну квалификациялык талаптарга ылайык материалдын зарыл болгон көлөмүн жетиштүү ачып берет. Сабактардын иш программаларын тариздөө сабактардын сапатын камсыз кылууга мүмкүндүк берүүчү материалдардын белгиленген комплекси болуп саналат.
Кафедрада бардык бекитилген дисциплиналар боюнча окуу-методикалык комплекстер түзүлгөн, алар иш программасын, сабактардын түрлөрү жана студенттердин билимин көзөмөлдөө боюнча методикалык материалдарды камтыйт. Кафедрада ар түрдүү дисциплиналар боюнча кыргыз тилинде окуу китептерин, окуу куралдарын жана усулдук көрсөтмөлөрдү жазуу боюнча иштер жүргүзүлүүдө. 5 жылдын ичинде 90дон ашык илимий макалалар, 5 монография, 25 лекциялык, 15 усулдук колдонмолор жана көрсөтмөлөр жарык көргөн.
Кафедрада практикалык багыттагы сабактарды өткөрүү үчүн «мөмө жана токой питомниги», КУАУнун окуу-тажрыйбалык чарбасындагы жемиш багы уюштурулган. Окуу процессинде ар кандай сабактар боюнча практикалык сабактарды өткөрүү үчүн атайын класстар жана коллекциялык питомник колдонулат.
Кафедранын кызматкерлери көптөгөн эл аралык жана республикалык конференцияларга, симпозиумдарга, семинарларга жана тегерек столдорго дайыма катышып турушат.
– «Борбордук Азияда токой билим берүүдөгү, изилдөө жана кадрларды даярдоодогу потенциалды колдоо» семинары;
– «кар көчкүлөр жана жер көчкүлөр менен күрөшүүнүн методдору» семинары;
– германиялык-Кыргыз симпозиуму: Жайыттарды жана токойлорду башкаруу боюнча изилдөө окутуу;
– «Борбордук Азияда мөмө-жемиш өсүмдүктөрүнүн генетикалык ресурстарын ар түрдүү жана туруктуу пайдалануу максатында сактоо» моделдик токой чарбасын түзүү боюнча семинар.
Кафедранын кызматкерлери акыркы жылдары бат жана эл аралык долбоорлордо, алар жарым-жартылай реализовались кафедрада: долбоор-«борборун Түзүү биокультурного ар түрдүүлүгүн» Кристенсен фонду, долбоор- «UNEP-GEF/Bioversity International In situ/Onfarm сактоо жана пайдалануу агробиоразнообразия (плодовые маданият жана аларды жапайы сородичи Борбордук Азиядагы» долбоору – Bioversity International/CRPGL «генетикалык ресурстарын Сактоо мөмө-жемиш өсүмдүктөрүнүн Борбордук Азиядагы максатында алардын разнообразного жана туруктуу пайдалануу» долбоору – ОФ «Биомурас» Кристенсен фонду. ПРООНдун «Жашыл экономика» модулун иштеп чыгуу долбоору. Тянь-Шандын Токой экосистемаларын өнүктүрүү долбоору (ГЭФ/ДБ). Кумтөр кенин рекультивациялоо боюнча долбоор.
Кафедранын курамы
Иманалиев Алмаз Табылдыевич
Агрономия жана токой чарбасы факультетинин доцентинин милдетин аткаруучу. «Токой чарба жана мөмө жемиш өстүрүү» кафедрасынын башчысы
E-mail: almasikpit@inbox.ru
Содомбеков Ишенбай Содомбекович
ТУРГУНБАЕВ КУБАНЫЧБЕК ТОКТОНАЗАРОВИЧ
E-mail: kuban_tur@mail.ru
Яковлева Надежда Васильевна
E-mail: nadejda.forest@gmail.com
Аалиев Сагынбек Абдималикович
Керимкулова Нурзат Тапаевна
nurzat_tap@mail.ru